Wim de Wagt

Kunsthistoricus, schrijver


500 meter namen

De Holocaust en de pijn van de herinnering

Dit boek beschrijft uitgebreid en levendig de fascinerende, roerige totstandkoming van het Nationaal Holocaust Namenmonument in Amsterdam, de verhouding van het monument tot eerdere Joodse monumenten, herinneringscentra, musea en gedenkplaatsen in Nederland, de motieven en ideeën van de initiatiefnemer (het Nederlands Auschwitzcomité), en de architect (Daniel Libeskind), en tenslotte de rol die het monument moet gaan spelen in de verwerking en duiding van de raciale vervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze geschiedenis is verweven met persoonlijke verhalen van betrokkenen bij het Namenmonument en de herdenkingscultuur in Nederland, en bevat bovendien verhalen van slachtoffers, nabestaanden en overlevenden.

Het Nederlands Auschwitz Comité nam in 2006 het initiatief om een Holocaust Namenmonument op te richten voor alle tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s omgebrachte joden en Sinti en Roma, respectievelijk 102.000 en 220 mensen. Na een lange, moeizame weg vol hindernissen, wordt het monument uiteindelijk gerealiseerd aan de Weesperstraat in Amsterdam, in de buurt waar ooit een groot deel van de Joodse bevolking woonde en tegenwoordig verschillende culturele joodse instellingen gevestigd zijn (het Joods Cultureel Kwartier).

Het Namenmonument wil een herdenkingsplaats zijn voor de in de kampen omgekomen joden, Roma en Sinti, omdat deze slachtoffers van vervolging nooit een eigen graf hebben gekregen. Door de vereeuwiging van hun individuele namen en leeftijd van overlijden, wordt hun nagedachtenis alsnog gewaarborgd, zo is de bedoeling. Tegelijk moet er een educatieve en krachtige waarschuwende werking van het gedenkteken uitgaan. De financiering verloopt via donaties (mensen kunnen stenen met namen kopen), fundraising en bijdragen van de overheid, bedrijven en organisaties.

Om alle namen te kunnen bevatten en zo goed mogelijk leesbaar te maken, hebben de wanden waaruit het Holocaust Namenmonument bestaat een lengte van bij elkaar ongeveer vijfhonderd meter. Het monument is ontworpen door de beroemde Amerikaanse architect Daniel Libeskind, die eerder het Joods Museum in Berlijn en het masterplan, inclusief 9/11 herdenkingsmonument, voor de herbouw van het WTC in New York ontwierp. Van bovenaf gezien vormen de labyrintische wanden van het Namenmonument met elkaar het Hebreeuwse woord Lezecher, wat ‘In herinnering aan’ betekent.

Vanwege bezwaarprocedures van omwonenden en andere tegenstanders liep het project in de loop der jaren grote vertraging op. Zoals het er nu naar uitziet (medio 2020), zal het Namenmonument in september 2021 worden onthuld.


500 meter namen verschijnt bij Boom Uitgevers in Amsterdam in de aanloop naar de onthulling van het Holocaust Namenmonument op 19 september 2021.

Het schrijven van het boek wordt financieel ondersteund door het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Zie ook:

/blog

https://www.holocaustnamenmonument.nl/nl/home/